Agatha Christie

Koningin van de misdaad

Agatha Christie werd in 1890 in Torquay, een plaats aan de Engelse Zuidkust, geboren als Agatha Mary Clarissa Miller. De jonge Miss Miller leidde een heel gelukkig en zorgeloos leven in villa Ashfield. Agatha’s moeder was het middelpunt van Ashfield, ze gaf haar dochter alle ruimte om een fantasiewereld te scheppen. Zo kon Agatha’s innerlijk leven zich ongeremd ontwikkelen, iets wat in haar latere leven een onmisbare basis is gebleken voor haar boeken. De vader van Agatha was een Amerikaan, een zeer charmante man, cosmopolitisch en hoffelijk. Zijn Amerikaanse komaf bleek uit zijn vrije geest, iets wat in het Engeland van toen een zeldzaamheid was. Hij stierf toen Agatha nog klein was, en ze bleef achter met haar moeder en een oudere broer en zus. Agatha begon op haar dertiende al met het schrijven van gedichten.

Het debuut
Als Agatha Miller 25 jaar is trouwt ze met Archibald Christie, een Engelse officier. Toen hij in de Eerste Wereldoorlog naar het front moest, ging zij als vrijwilligster werken in een apotheek. Daar vond ze de inspiratie voor haar eerste detective, De zaak Styles, die in 1920 werd uitgegeven. Er volgden meer boeken en binnen enkele jaren was Agatha Christie een tamelijk bekende auteur.

Mysterieuze verdwijning
Haar privéleven was in die tijd niet erg gelukkig. Haar man bleek haar ontrouw te zijn, wat haar erg aangreep. Dat is waarschijnlijk de oorzaak geweest van het mysterie dat zich in 1926 afspeelde. In december van dat jaar verdween ze spoorloos..Haar auto en haar bontjas werden gevonden, maar de schrijfster zelf was weg. Honderden politiemensen en vrijwilligers zochten naar haar. Men was bang dat ze zelfmoord gepleegd had. De zaak kreeg enorm veel aandacht in de Engelse kranten. En toen ineens dook ze weer opin een hotel in Harrogate, waar ze zich had laten inschrijven onder de naam van haar mans vriendin. Tot op de dag van vandaag weet niemand wat er toen precies gebeurd is. Zelf heeft ze altijd gezegd dat het een kwestie was van geheugenverlies. Er waren echter veel mensen die er een publiciteitsstunt in zagen. Agatha Christie heeft nooit herinnerd willen worden aan dit door haar zelf veroorzaakte mysterie.
In 1928 werd de scheiding tussen haar en officier Christie uitgesproken. Haar enige dochter Rosalind Hicks is uit dit eerste huwelijk. Een paar jaar na de scheiding hertrouwde ze met de archeoloog Sir Max Mallowan. De naam Agatha Christie behield ze als schrijversnaam.

Miljarden boeken
Er wordt algemeen aangenomen dat Agatha Christie na Karl Marx de meest vertaalde auteur aller tijden is. Haar boeken werden in meer dan honderd talen vertaald. Men schat dat er nu meer dan vier miljard exemplaren van in oploop zijn. In totaal schreef ze zesenzestig detectiveromans en veertien korte verhalenbundels (ongeveer honderdvijftig korte verhalen).
Ook met de toneelstukken die ze schreef, brak Agatha Christie records. Haar stuk `De muizenval' loopt al meer dan dertig jaar in een Londense schouwburg. Op de dag van haar overlijden beleefde het daar zijn 9611e voorstelling.

Vijfenvijftig jaar lang bedacht Agatha Christie steeds maar weer nieuwe, ingewikkelde of juist bedriegelijk eenvoudige plots. In de meeste boeken worden die ontrafeld door Hercule Poirot, Miss Marple of het detective-echtpaar Tommy en Tuppence. Ze is maar een paar keer afgeweken van haar vaste speurders. .. In een van haar beste boeken blijkt de ik-figuur de moordenaar te zijn, in een ander zijn er maar liefst tien moordenaars. Ze neemt haar lezers mee naar Engelse landhuizen waar niemand ooit behoeft te werken, behalve de butler, de keukenmeid, de kamermeisjes en de tuinlui. Veel van haar boeken spelen in, of vlak na de Eerste of Tweede Wereldoorlog. (logisch: dat was de periode waarin ze voor een groot deel heeft geleefd)
Sommige boeken zijn geïnspireerd door de archeologische expedities van haar man, en spelen in het Midden-Oosten. En steeds weer blijkt dat ze niet alleen een goede plot kon verzinnen, maar ook vakkundig een bepaalde sfeer kon tekenen. Haar vakmanschap werd door de universiteit van Exeter beloond met een eredoctoraat in de letteren, en in 1971 werd ze bovendien in de adelstand verheven. Maar naast deze `eer' brachten haar boeken haar voornamelijk enorm veel geld. Ook al doordat er nogal wat verfilmd werden. De verfilming van Getuige à charge met Marlene Dietrich en Charles Laughton was een kassucces, net als Moord in de Oriënt-Expres (1974) en Moord op de Nijl (1978). In 1981 kwam de verfilming van De spiegel barstte in de bioscopen en in 1988 die van Dood van een huistiran.

Erfenis, een raadsel
In 1960, zegt men, heeft filmmaatschappij MGM haar tien miljoen gulden betaald voor de rechten op al haar plots. Vlak voor haar dood schatte men haar maandinkomen op 85.000 gulden. Maar in 1976, na haar overlijden, zorgde Christie voor nog een mysterie, toen bleek dat haar nalatenschap slechts ongeveer 533.000 gulden was. Natuurlijk, al bij haar leven gaf ze vaak de rechten van een bepaald boek of toneelstuk weg. Maar dan nog lijkt het bedrag onbegrijpelijk laag.

Bekende detectives
Al in het allereerste boek van Agatha Christie kwam de Belgische detective Hercule Poirot voor. Sinds 1920 is hij voor miljoenen mensen een begrip geworden. Zijn minutieus in vorm gehouden snor, zijn lakschoenen, zijn overdreven preciesie en zijn on-Engelse gebrek aan bescheidenheid - dat alles is zijn vele fans dierbaar geworden. Evenals de vaak nogal theatrale manier waarop hij gewend is zijn ontdekkingen te onthullen. Poirot werd bijna net zo populair als zijn beroemde collega Sherlock Holmes. Agatha Christie heeft wel eens gezegd dat Poirot haar een beetje verveelde. Zelf gaf ze de voorkeur aan Miss Jane Marple, de oude dame met het eeuwige breiwerkje, die altijd klaar staat om van iedereen het slechtste te denken.

Nog één nieuwe Christie
Tot enkele jaren voor haar dood leverde Agatha Christie elk jaar een nieuw boek bij haar uitgeverij af. Tientallen jaren rekende iedereen in Engeland op een nieuwe `Christie for Christmas’. De laatste jaren voor haar dood viel het haar moeilijk om steeds weer nieuwe intriges te bedenken.
Dat gaf ze zelf toe. Waarschijnlijk is het de reden geweest dat ze in 1975 toestemming gaf voor de publicatie van een boek dat eigenlijk pas na haar dood had mogen verschijnen: Het doek valt.
Dit boek had ze al in de Tweede Wereldoorlog geschreven. Het speelt, net als haar eerste boek, op het landgoed Styles. In 1920 begon daar de lange carrière van Hercule Poirot. In Het doek valt komt er een einde aan: Poirot lost zijn laatste moordzaak op.
Rond 1940 schreef Agatha Christie nog een detective die niet werd uitgegeven, maar in een kluis verdween: een laatste verhaal met Miss Marple. En bij dit boek week ze niet af van de bepaling dat het manuscript pas na haar dood mocht worden vrijgegeven. Een paar maanden na haar dood kwam dit verhaal uit de kluis. En zo lag in het najaar van 1976 de allerlaatste `nieuwe' Christie in de boekhandel: Moord uit het verleden. Inmiddels zijn echter nog twee nieuwe boeken van Christie verschenen: Zwarte koffie en Zolang het licht is.


Kijk voor meer informatie ook eens op de Engelstalige site http://www.agathachristie.com/.

Het copyright van de foto van Agatha Christie als kind berust bij Mathew Prichard.